Kilitbahir, Çanakkale'nin tam karşısında ve boğazın en dar
yerinde. Fatih Sultan Mehmet Bizans'ı kuşatma hazırlıkları
sırasında buraya bir kale inşa ettirmiş. Amaç, Bizans'a yardım
için gelebilecek Latin donanmasını engellemek. Marmara Denizinin
kilidi sayıldığı için de Kilitbahir (Deniz kilidi) Kalesi
denmiş. 1915'te Çanakkale Savaşları sırasında da önemli bir
savunma noktası oldu kale.
Yonca yaprağı şeklindeki kale ziyarete açık.
Eceabat ilçesinin güney kıyısını izleyerek 500 metre sonra
Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı Tanıtma Merkezi'nden
başlamakta yarar var. Yol üzerinde solda İsimsiz Yüzbaşı
Şehitliği ve Tanıtma Merkezi yakınındaki 1807 yapımı Çamburnu
Kalesi'ni görmüş oluruz. Günümüzde kafeterya ve plaj
tesisleriyle hizmet veriyor.
Balkan Harbi Şehitliği
Tanıtma Merkezi'nin güneyinde yakındaki tepe Çamburnu. Buraya
çıkan asfaltın sağında 2,5 metrelik bir anıt var. "Balkan ve
Çanakkale Savaşları'nda şehit düşenler için 1962'de yapılmış.
Boğaz buradan güzel görünür.
Kilid-ül Bahir (Deniz Kilidi)
(Günümüzde Kilitbahir olarak söyleniyor.)
Çamburnu'ndan güneye ilerlemeli. Sağ tarafta İsimsiz Topçu
Yüzbaşı şehitliği var. Değirmenburnu denilen yöre savaş
döneminde hastane olarak kullanılmış.
Biraz ilerleyince 3. Tabur giriş kapısı önünde Yüzbaşı Tahir
Bey'in mezarı; askeri birliğin üst tarafındaki yamaca tüm
boğazdan görülen Mehmetçik Silüeti çizilmiş. Silüetin yüksekliği
55m.
Kilitbahir Köyü'nde daha önce sözettiğimiz çok iyi durumdaki
kale gezilebilir.
Kilitbahir kalesinin güneyindeki Namazgah Tabyaları daha eski
dönemlerde yapılmış ama Çanakkale Savaşları'nda da kullanılmış.
Tabyaların önünde Zargana Plajı günübirlik kullanıma uygun.
Seyit Onbaşı ve Rumeli Mecidiye Tabyası
Hamidiye Tabyaları'nın bitiminde solda SeyitOnbaşı'nın anıtı
var. Sağ taraftaki tepe ise Mecidiye Tabyası. Tabya komutanı
Yüzbaşı Hilmi Bey'in komutasındaki bu stratejik nokta 18 Mart
günü yoğun saldırıya hedef oluyor. Bataryadaki topların çoğu
parçalanıyor, askerin çoğu şehit oluyor. Ancak Seyyit Onbaşı 276
kiloluk mermiyi tek başına sırtlanır ve merdivenlerden çıkararak
hasarsız toplardan birine yerleştirerek topu ateşler. Bu mermi
Fransız zırhlısı Ocean'a isabet eder ve zırhlı batar. Fransız
filo komutanı çekilme emri verir. Bu kritik atışla ilgili bir
söylencede merminin bacadan geminin içine düştüğü anlatılıyor.
Seyyit Onbaşı savaştan sağ çıktı ve memleketi Havran'a
dönebildi.
Havuzlar Mesire Alanı
Seyyit Onbaşı heykelinden sahil yolunu izleyerek 1.5 km. kadar
ilerlendiğinde tarihi çınarlarla kaplı Havuzlar Mevkisi'ne
varılır. Antik Çağda burada Arrhiarel kentinin varlığı biliniyor
ama kazı yapılmamış durumda. Çınarlar arasında tarihi çeşme
Şeker Pınarı ve havuzların Boğaz'dan geçen gemilerin su
ihtiyacını karşılamak üzere kurulmuş olduğu düşünülüyor.
Havuzlar Şehitliği
Mesire yerinin sol tarafından deniz kıyısında 1961'de yapılan
şehitlik 21 Haziran 1915'de Kerevizdere'de şehit olan 2 subay ve
8 erin anısına yapılmış. Kerevizdere'deki çarpışmalarda altıbine
yakın şehit olduğu bilindiğine göre bu şehitlik "temsili"
sayılabilir. Aynı yerde 2500 Fransız askeri de canını
yitirmişti.
Soğanlıdere Bataryası ve Yzb. Şemsettin Çamoğlu anıtı
Kıyı boyunca ilerlenince 2 km. kadar sonra yol sağa dönüp
denizden uzaklaşıyor. Burada Soğanlıdere akıyor. Hava
bombardımanında şehit olan bir onbaşı ve sekiz er adına
yapılmış.
Alçıtepe (Kirte)
Soğanlıdere'den Behramlı Köyü'ne ulaşılıyor. Sola sapan yol 2 km
kadar sonra Alçıtepe Köyü'ne çıkıyor. Sol taraftaki askeri
birliğin bahçesinde Alçıtepe Garnizon Anıtı var. Onbin kadar
askerin kemiklerinin köylüler tarafından toplanıp buraya
getirildiği söylenegelir. Onların anısına mermer bir anıt
yapılmış.Alçıtepe'nin eski adı Kirte (Kirthea). 25 Nisan 1915'de yapılan
çıkartma harekatının hedefiydi.
Kirte sonradan Mareşal olan Fevzi Çakmak'ın karargahının
bulunduğu yerdi. Garnizon Anıtı'nın solundan dönen toprak yol
doğuya doğru Alçıtepe'ye çıkıyor.
İtilaf Kuvvetleri gemilerden topçu desteği ile çııkıp Kirte
Deresi'nde toplandıkları ve 28 Nisan'da başlayan ve 3 aşamada
devam eden Kirte Savaşları'nda ondörtbin Türk ve bir o kadar da
itilaf devletine bağlı asker öldü. Türk kuvvetleri tüm
olanaksılıklarına rağmen cepheyi korumayı gene de
başarıyorlardı.Yol boyunca görülen Skew Bridge, Redoupt, Twelve Tree Copse,
Pink Farm mezarlıkları Kirte savaşlarında ölen yabancı askerler
için yapıldı.
Son Ok Anıtı
Alçıtepe Köyü'nün batısına doğru giden yol Son Ok Anıtı'na
çıkıyor. Bu anıt 3. Kirte Savaşı'ndaki bine yakın şehit için son
kurşunun atıldığı yer olduğu için burada yapılmış. Cephanesi
biten Türk askerinin burada süngü takarak düşmanını püskürttüğü
anıtın kitabesinde yazıyor.
Sargıyeri Anıtı
Sonok Anıtı'ndan 1 km. sonra heybetli bir Mehmetçik Anıtı var.
Bu tunç heykel Sargıyeri Anıtı'nın nöbetçisi olarak tasavvur
edilmiş. Sargıyeri adı burada kurulan seyyarhastaneden geliyor.
İngiliz kuvvetlerinde bulunan Gurkalar 28 Haziran 1915'de
yaralılara ilk müdahalenin yapıldığı bu seyyar hastaneye baskın
düzenlemişler ve yaralılar sağlık personeliyle birlikte
katledilmişti.
Nuri Yamut Anıtı
Zığındere'deki çatışmada ölen onbin askerin anısına dikilen bu
anıt Mehmet Çavuş Abidesi'nden sonraki ilk özel anıttır. 1943
yılında Nuri Yamut Paşa tarafından yaptırılmıştı. Paşa'nın bu
anıtı yaptırmak için İstanbul'daki iki evini sattığı söylenir.
Tüm şehitlerin kemiklerinin toplanıp mermer kaidenin altına
gömüldüğü anlatılagelir.
Seddülbahir
Nuri Yamut anıtından sonra aynı yoldan geri dönüp Sonok
Anıtı'nı, İngiliz kuveetlerine ait mezarlıkları geçince İlyas
Burnu'nun solunda Seddülbahir köyü ve kalesi görülüyor. Kale
1660'da yapılmıştı.
Helles Anıtı
Seddülbahir'de yarımadanın en uç noktasındaki anıt İngilizlerin
Helles Anıtı. Burası Kraliyet Tümeni'nin karaya çıktığı noktaya
hakim tepedir. 30 Metrelik anıt canlarını yitiren 20.760 asker
için dikilmiş. Sütun üzerinde savaşa katılan gemilerin adları
yazılı. Yan yüzlerde Anzak ve Sulva ile burada savaşan
birliklerin adı ve çevre duvarında ölenlerin tek tek isimleri,
rütbeleri yazılı.
Ertuğrul Koyu
Hellas Anıtı'nın hemen alt tarafındaki tepede Ertuğrul Tabyaları
vardı, sağlam olarak korunan bu tabyalar 25 Nisan 1915
çıkartmasının tanığıdır.
25 Nisan 1915 günü Ertuğrul Koyu'na çıkarma harekatı başladı.
İlk girişim başarısız oldu. Ertesi günü çok şiddetli bambardıman
altında çıkarma yapılabildi. Ama bu çıkarma altıbin askerin
canına malolmuştu.
Yahya Çavuş Anıt Şehitliği
Çıkarmaya direnen birliğin komutanı Yahya Çavuş'du ve takımı
sadece altmışüç askerden oluşuyordu. Yahya Çavuş'un sağ
kurtulduğu bu mevzide ölen askerlerin şehitliğidir burası.
V Beach Cemetery
(V Plajı Mezarlığı) çok sayıda subayın da bulunduğu askerlerin
anısına dikildi.
İlk Şehitler Anıtı
Seddülbahir Köyü'nde kalenin yakınında İlk Şehitler Anıtı
bulunuyor. Bu asıl savaşın başlamasından önce boğazın girişine
gelip habersiz top atışına başlayan harp gemilerinin ateşi
sırasında patlayan cephanelikte canlarını yitiren subay ve
erlerin anıtıdır.
Hisarlık Tepe / Çanakkale Şehitler Abidesi
Şehitler Abidesi Tarihi Milli Park'ın simgesi gibidir. Çanakkale
boğazının karşı kıyısı da dahil çok geniş alandan görülür. Anıt
için Morto Koyu'nu geçip Hisarlık Tepe'ye çıkmak gerekiyor.
Burası antik Elailous kentinin bulunduğu yerdir aynı zamanda.Çanakkale Savaşları'nda İtilaf kuvvetlerinin en büyük saldırısı
18 gemilik donanmanın Boğaz'a girmesiyle ve kıyıları müthiş bir
bombardımanatutmasıyla başlamış oluyor. Ancak Nusrat Mayın
Gemisi'nin 8 Mart gecesi Karanlık Liman'a yerleştirdiği 26
mayından haberleri yoktur. Limana giren Bouwet zırhlısı
mayınlardan birine çarparak 680 personeli ile birlikte batıyor.
Yardıma giden iki gemi de mayın ve top ateşi ile batırılıyor.
Altı zırhlı da yara alıyor.Marmara'ya girip İstanbul'u teslim almak için başlayan harekat
aynı gün içinde ricatla bitiyor.
İşte bu noktada, savaş boyunca şehit olan 253.000 Türk askeri
için en 41.70 metrelik büyük abide yapıldı.
Devamı >>
Kaynak : Çanakkale Valiliği
